Hip-hop, rap, polski rap - historia i słownik pojęć
B-boy
osoba zajmująca się wieloelementową miejską formą
tańca, nazwaną przez media „breakdancem”. Choć „b”
w słowie „b-boy” oznacza „break” (patrz niżej), pionierzy nie
przepadają za spotykanym w mediach słowem breakdancer.
A to dlatego, że podkreśla ono akrobatyczną, siłową stronę
zagadnienia, podczas gdy dla b-boya zawsze najważniejszy
będzie własny styl, kreatywność, wyczucie muzyki.
Beat/podkład
beat to w muzyce szerokie pojęcie; znawca jazzu Roman
Waschko definiował go na przykład jako „uderzenie,
rytmiczny punkt ciężkości”. W kontekście hip-hopu
oznacza warstwę muzyczną utworu, najczęściej w rytmie
4/4, utworzoną za pomocą samlpowania innych nagrań,
ale też maszyn perkusyjnych, syntezatorów czy przez
instrumentalistów.
Beatbox
choć tak nazywano kiedyś maszynę perkusyjną, dziś beatbox
jednoznacznie kojarzy się z perkusją wokalną, wytwarzaną za
pomocą własnego aparatu mowy; jest definiowany (cytat za
jednym z najlepszych rodzimych beatbokserów – TikTakiem)
jako „sztuka rytmicznego naśladowania dźwięków za pomocą jej
narządów”. Wprowadzony do hip-hopu we wczesnych latach 80.
za sprawą Douga E. Fresha, szybko stał się jego nieformalnym,
piątym elemetem. Do czołówki polskich beatbokserów należy
Blady Kris, TikTak, RDW i kolektyw Al-Fatnujah.
Beef
konflikt między raperami sprowadzony do wymiany
wymierzonych w siebie utworów, dissów. Wynik rywalizacji
wpisanej od początku w kulturę hiphopową, kolejny jej
szczebel po pojedynkach freestyle’owych. Spory urastają
do rangi konfliktów płci (jeden z pierwszych słynnych
befów: U.T.F.O. kontra Roxanne Shante), stylistyk (Ice Cube
kontra Common) dzielnic (Boogie Down Productions kontra
Juice Crew) czy całych wybrzeży (2pac kontra Notorious
B.I.G.), choć najwięcej jest niestety pobudek osobistych.
Do najsłynniejszych polskich beefów należą starcia Liroya
z Nagłym Atakiem Spawacza oraz Tymona ze Wzgórzem
Ya-Pa-3. Wśród najbardziej wojowniczych raperów wyróżnia
się Tede skonfliktowany z Eldo, Płomieniem 81 i Peją.
Blend
polega na zgraniu elementów dwóch nagranych wcześniej,
często diametralnie różniących się od siebie utworów
w nową całość. Był wykorzystywany przez wielu – od
Franka Zappy po Johna Zorna – choć za sprawą hip-hopu
spowszedniał, stając się zwykłym transponowaniem
wokalu na nowy podkład, dokonywaniem przez didżejów
na potrzeby mixtape’ów. Odżył za sprawą Danger Mouse’a,
który w 2004 roku stworzył „Grey album”, łącząc rymy
z „The Black Album” Jaya Z z kompozycjami z „White
Album” The Beatles i wynosząc tym samym blend na nowy,
konceptualny poziom, a przy okazji prowokując światową
dyskusję o prawach autorskich. Polski raper i producent 2sty
zasłynął z blendów prowokacyjnych, humorystycznych,
dokonując syntezy „To jest to” Hemp Gru z dance’owym
hitem „Coco Jambo” i przenosząc wokal Soboty na grunt
discopolowego Weekendu
Block party
rodzaj imprez ulicznych, które w latach 70. przyczyniły się do
popularyzacji raczkującego hip-hopu. Polegały najczęściej na
rozstawieniu przez didżeja sprzętu grającego podłączonego
nielegalnie do najbliższego słupa elektrycznego i zachęceniu
do zabawy znajomych oraz przechodniów. Często block party
rozwijały się do tego stopnia, że zamykano całe ulice. Nazwą
tą określano imprezy odbywające się w parkach, na skwerach
czy dziedzińcach. Najbardziej znanymi didżejami, którzy
mieli w swojej karierze takie działania, byli m.in. DJ Kool Herc,
Grandmaster Flash oraz Grand Wizard Theodore.
Boom bap
styl rapowej produkcji, który zyskał ogromną popularność
na przełomie lat 80. i 90. Opierał się na samplingu. Pierwsze
skrzypce grały w nim mocne, regularne uderzenia automatu
perkusyjnego – boom to stopa, bap zaś to werbel. Twórcami,
których uważa się za najlepszych reprezentatów tego stylu,
są DJ Premier, Pete Rock, Marley Marl, Large Professor oraz
twórcy skupieni w kolektywie D.I.T.C.
Bounce
szybka, taneczna odmiana hip-hopu z Nowego Orleanu
bazująca początkowo na złożonym rytmie, wysuniętym
na pierwszy plan basie, prostych melodiach i jeszcze
prostszych tekstach, często ograniczonych do paru
powtarzanych w kółko obscenicznych wersów. Nawiązująca
do karnawałowych tradycji miasta i zamieszkujących go
mniejszości
muzyka, dystrybuowana przez niezależne
oficyny szybko ewoluowała. Odbiła się nieco szerszym
echem za sprawą Mystikala, a następnie spopularyzowała
się w drugiej połowie lat 90. dzięki umowom oraz fuzjom
pozwalającym wydawnictwom Cash Money iNo Limits wejść
do głównego nurtu. Bounce stał się pojęciem tożsamym
z „dirty south”, oznaczając syntetyczny, nieregularny,
upstrzony hi-hatami rap z ciętymi spowalnianymi refrenami,
epatujący hedonizmem w tekstach i nuworyszowską
estetyką. W tej formie zainspirował polskich raperów:
Borixona (zwłaszcza przy projekcie Hardkorowa Komercja),
Tedego, później Eisa. Bounce stanął w opozycji do
etosowego trueschoolu.
Bragga / braggadocio
wychwalanie własnych umiejętności bądź po prostu
przechwalanie się np. niekoniecznie zgodnym
z rzeczywistością stanem posiadania. Rapowa konwencja
wpisana w gatunek od samego początku, od nagrania
Sugarhill Gang z 1979 roku, zakorzeniona u Afroamerykanów
chociażby za sprawą subkultury Zoot Suits czy popisów
boksera Muhammada Alego. Samo słowo pochodzi od
angielskiego „brag” (chełpić się), a włoskie brzmienie
zapewniło mu „The Faerie Queene”, XVI-wieczne dzieło
Edmunda Spensera, w którym bohater-samochwała
nosił imię „Braggadocchio”. Spośród amerykańskich
specjalistów od bragga wyróżnić należy m.in. LL Cool J’a,
Rakima, Big Daddy Kane’a, Nasa i Jaya Z, z polskich – Tedego,
DonGURALesko, Fokusa, świętej pamięci Freeze’a czy Dyhę.
Break
przejście perkusyjne w funkowym bądź jazzowym utworze.
Wyodrębnione i zapętlone przez producenta bądź didżeja
pozwala stworzyć bit. W ten sposób break w latach 70.
wykorzystał didżej innowator o jamajskich korzeniach – Kool
Herc. Pozwoliło to zaistnieć breakdance’owi, ale też w bardzo
istotny sposób wpływało na muzykę miejską czy klubową.
Warszawski kolektyw Break Da Funk pokazuje, że wpływa do
dziś. Do najsłynniejszych, używanych niezliczoną ilość razy
breaków należą chociazby te z „Amen, Brother” The Winstons,
„Apache” Incredible Bongo Band i „Funky Drummera” Jamesa
Browna. Wiele klasycznych breaków w ramach swojego cyklu
dźwiękowych kolaży zatytułowanych lekcjami („Lessons”)
zebrał w całość amerykański duet Double Dee i Steinski.
Breakdance
nazwa pod którą spopularyzowany został b-boying,
wyodrębniony w Nowym Jorku na początku lat 70. taniec
łączący m.in. jazzowe tradycje taneczne (tap, lindy hop),
ekscentryczne kroki Jamesa Browna oraz akrobatyczne
elementy podpatrzone w sztukach walki (od kung-fu po
capoeirę), a do tego wyraźnie czerpiący z ducha rywalizacji
przepełniającego praktykowany w gangach uprock, formę
proto-breakdance’u z końca lat 60. B-boying jest jednym
z czterech (graffiti, emceeing i didżeing) elementów hiphopu rozumianego jako kultura. Początkowo był domeną Afroamerykanów i Portorykańczyków, ale dzięki filmom
z pierwszej połowy lat 80. – „Wild Style”, pokazanym nawet
w Cannes „Beat Street” (z legendarną sceną pojedynku Rock
Steady Crew z New York City Breakers) czy adresowanym
do szerszej publiczności, rozrywkowym „Flashdance” stał
się fenomenem ogólnoświatowym z własnymi zawodami
(m.in. Battle of the Year). Wśród polskich ekip wymienić
należy chociażby Non Toper Mielonka, Ready to Battle, Azizi
Hustlaz czy Polskee Flavour. Na pierwszej płycie DJ-a 600V
znalazł się dedykowany b-boyom numer, a zespoły, takie jak
Stylowa Spółka Społem, Siła Dźwięq bądź MC eL-Cookizo
z powodzeniem łączyły praktykę breakdance’ową z rapową.
Cloud Rap
styl muzyki rapowej bazujący na hipnotycznych, głębokich,
pobudzających wyobraźnię bitach oraz tekstach, w których
raperzy często sięgają po surrealistyczne opowieści.
Nie brakuje głosów, że to najbardziej psychodeliczna odmiana
hip-hopu, Najbardziej popularni producenci tworzący cloud
rap to Clams Casino i Spaceghostpurrp.
Crunk
odmiana hip-hopu, której korzenie sięgają Południa Stanów
Zjednoczonych i lat 90. Największą popularność osiągnął
w okolicach 2003-2004 roku za sprawą wielkich sukcesów
producenta Lil Jona, który stał się międzynarodową ikoną
crunku. Do produkcji nagrań najczęściej używano automatu
perkusyjnego Roland TR-808, a podkłady opierały się
na syntetycznych dźwiękach z mocno zaakcentowanym
basem. Crunk to odmiana wybitnie klubowa, hedonistyczna
i doskonale sprawdzająca się na imprezach.
Cut
fragment wokalny z cudzego bądź własnego nagrania
wskreczowany przez didżeja do utworu jako uzupełnienie
zwrotki czy też refren albo jego osobna partia. Mistrzami
w tej dziedzinie są DJ Premier i DJ Revolution, w Polsce
najefektowniejsze cuty zaprezentowali Twister, Panda,
Deszczu Strugi i Spox.
Demo/demówka
kilka utworów zebranych w całość z myślą o zaprezentowaniu
Diss/dis
spopularyzowany w latach 80. skrót od „disrespect”, czyli
braku szacunku. Zniewaga przyjmująca różne formy – od
wersu do całego utworu. Wymierzona w osobę bądź grupę
osób, zjawisko czy tendencję, nie zawsze nazywająca
adresata po imieniu. Na przykład: „jak można jarać się
polskim rapem / jak ich oglądam, nienawidzę ich matek”
(Ciech).
DJ/DJ’ing/didżej
skrót rozwijany jako „disc jockey”. Osoba prezentująca
muzykę na imprezach, mixtape’ach bądź w radiach.
W hip-hopie spełnia szczególną rolę, bowiem jej
umiejętności i posiadany zbiór nagrań pozwalały
samplować, a co za tym idzie tworzyć beaty (początkowo
pojęcie didżeja i producenta było tożsame), skreczowanie
je dopełniało, zaś w trakcie koncertu didżej był w stanie
zastąpić całą grupę muzyków. Podejście do gramofonu
jak do pełnoprawnego instrumentu miało swój
początek w turtntablizmie, najbardziej zaawansowanej
technicznie, wychodzącej daleko poza hip-hop formie
didżejskiej wypowiedzi.
EP/epka
forma pośrednia między singlem (sformułowanie
„Extended Play” odnosiło się początkowo właśnie do
rozszerzonego singla) a albumem. Brytyjskie Official
Chart Company defniuje „epkę” jako byt czteroutworowy,
25-minutowy, choć już pierwsze tego typu wydawnictwa
na siedmiocalowych winylach mogły zawierać do sześciu
utworów. Format stał się popularny w dobie krótkich,
intensywnych nagrań punkowych, ale występuje w hiphopie, również polskim. Najsłynniejsze przykłady to „EP” Grammatika, „Moda na Epkę (Najebawszy EP)” Smarki
Smarka, Kixnare’a i DJ-a Pyska, „Gorączka w Parku Igieł”
Jimsona i „3854 i 3 kroki” Pelsona.
Featuring
gościnny udział jednego artysty (to może być didżej,
wokalista, raper) w nagraniu drugiego. Wzajemne
zapraszanie się na płyty i krzyżowanie stylów to jedna
z atrakcji muzyki hiphopowej. W Polsce pamiętano o tym
od samego początku. Na debiucie Trials-X występuje Numer
Raz (jako Mc Bob), na piewszej płycie Liroya – Wzgórze
Ya-Pa-3, zaś Molestę odwiedza m.in. Warszafski Deszcz.
Flow
sposób w jaki
raper artykułuje wersy w utworze, by połączyć
je w spójną całość i uczynić z wokalu nie tylko nośnik treści,
lecz także idealnie wpasowany w podkład instrument. Flow,
bawiąc się akcentem, modulacją, tempem, trzymając się
swojego, nie zawsze identycznego z bitem rytmu, zapewnia
słowom melodię i płynność. Podlega ewolucji – wraz
z Rakimem przyszły rymy wewnątrz wersów, Kool G Rap
iKool Keith wyszli poza rygor werbla, Bone Thugs-n-Harmony
postawili na szybkość i śpiewność.
Follow up
nawiązanie do cudzego bądź własnego wersu czy utworu
przez bezpośrednie przytoczenie lub sparafrazowanie go
w tekście. Kolejny obok cutów sposób na pielęgnowanie
hiphopowej historii, upamiętnienie dobrych linijek
i cementowanie sceny. Tede rapował „nie ma rapu bez
follow-up-ów”, i są ich rzeczywiście setki. Na przykład
Kasta Skład refrenem utworu „123” nawiązywał do „Stop
the Violence” BDP, wcześniej wykorzystanym jeszcze
przez duet Black Star w numerze „RE:DEFinition”. Kiedy
Gedz rymował u Kajmana w utworze „Jeszcze raz” wersy
„Gdybym cofnął czas, pewnie nic bym nie zmienił / 22 lata
chodzę po tej ziemi” odnosił się do kawałka „Mercedens
Benz” donGURALesko, gdzie ten nawinął „Gdybym mógł
cofnąć czas pewnie nic bym nie zmienił / 26 lat chodzę sam
po tej ziemi”
Freestyle / styl wolny
rapowa improwizacja, tworzenie i artykułowanie rymów
w czasie rzeczywistym, które służyć może zarówno
rywalizacji (często zorganizowanej w klubie, w formie
sędziowanych przez jury bądź publiczność bitew,
tzw. freestyle battles), jak i urozmaiceniu koncertu czy
uratowaniu rapera, gdy ten zapomniał tekstu utworu.
Freestyle to pierwsza wizytówka rapera, często przyczynek
jego kariery, to również naturalna forma rozstrzygania
konfliktów (vide „Przyjdź na wolnym, a pójdziesz w pizdu”
kierowane przez Tede do Eldo). Wujek Samo Zło i O.S.T.R.
rejestrujący swoje improwizacje w formie dostępnych
nagrań, rozprzestrzenione na cały kraj imprezy WBW
(Wielkiej Bitwy Warszawskiej) oraz transmitowane
w telewizji, cytowane w prasie i starcie ekip Obrońcy
Tytułu i Gib-Gibon skład (Bitwa w Płocku) spopularyzowały
freestyle lokalnie. Film „8 Mila” (2002) z udziałem Eminema
wywołał ogólnoświatową modę.
Funk
gatunek muzyczny, który w latach 60. narodził się z jazzu,
soulu i R&B. Roman Waschko podkreśla, że jeszcze w latach
50. mianem „funky” (słowem używanym kontekście seksu
czy smrodu) określano „jazzowy styl ostrej gry nawiązującej
do tradycji bluesa i murzyńskiej muzyki kościelnej”. Funk
rozpoznamy po wysuniętej na sam przód, melodyjnej
linii basu, gitarze akcentującej rytm, rozbudowanych
jazzowych harmoniach, wrazistym tanecznym groovie.
Za ojców gatunku uważa się Jamesa Browna, Slya
Stone’a i George’a Clintona. Funk usłyszymy u wielu
artystów – od Prince’a, przez Red Hot Chili Peppers i Rage
Against the Machine, po Jamiroquai i Jamiego Lidella. Leży
również u podstaw hip-hopu.
Gangsta rap
rap już nie tylko odbijający rzeczywistość gett -
narkotyki, seksizm, przemoc związaną z gangami – ale
nią zafascynowany. Jednym z pionierów jest filadelfijczyk
Schoolly D, który w utworze „P.S.K. What Does It Mean?”
z 1985 roku rapuje o gangu, którego był członkiem – Park
Side Killers. Za drugiego uchodzi Ice T z Los Angeles,
samozwańczy „original gangsta”, z rok późniejszym
„6 n the Morning”. Choć gangsterki za mikrofonem można doszukać się i u nowojorskich Boogie Down Productions (album „Criminal Minded”) i u południowców z Geto Boys,
z nurtem utożsamiani są Kalifornijczycy – wszystko to za
sprawą przełomowego „Straight Outta Compton” formacji
N.W.A., późniejszej, solowej działalności członków tej grupy
i artystów zrzeszonych wokół labela Death Row. Na skutek
odmiennych uwarunkowań kulturowych polskiego gangsta
rapu nie mieliśmy, choć jego echa słychać u Born Juices czy
wczesnych Killaz Group.
Graffiti/jam
niezwykle szeroki termin, obejmujący elementy wizualne,
np. obrazy, podpisy lub rysunki, które są umieszczane
w przestrzeni publicznej, najczęściej miejskiej,
niekoniecznie za zgodą właściciela terenu. Zazwyczaj
tworzone jest anonimowo i bez odpowiednich zezwoleń,
znacznie rzadziej na zamówienie właściciela pomalowanego
obiektu. Graffiti to jeden z elementów składowych kultury
hiphopowej. Do dziś trwa dyskurs, czy jest to forma sztuki,
czy też miejskiego wandalizmu. W hip-hop wpasowało
się m.in. za sprawą okazjonalnych jamów, czyli spotkań
grafficiarzy, którzy dostali do zagospodarowania określony
teren i malowali „na legalu” w rytm utworów puszczanych
przez didżeja.
Hasztag/hashtag
pojedyncze słowo lub ciąg znaków poprzedzone symbolem
#. Szczególnie popularne w serwisach społecznościowych,
zwłaszcza na Twitterze, gdzie ułatwia grupowanie
i wyszukiwanie wiadomości, dla których jest łącznikiem.
W hiphopowych tekstach używane najczęściej jako
połączenie kilku słów, nawiązanie do określonych osób
lub sytuacji, wstawiane niejako w postaci zamiennika
słowa „jak”.
Hip-hop (jako kultura)
ruch muzyczny i społeczny zapoczątkowany w latach
70. w Stanach Zjednoczonych. Jeden z twórców kultury
hiphopowej, DJ Afrika Bambaataa, wprowadził pojęcie
czterech filarów hip-hopu. Są nimi rap, didżeing, b-boying
i graffiti. Uniwersalny przekaz audiowizualny spowodował,
że hip-hop niezwykle szybko zyskał międzynarodową
popularność.
Hip-hopolo
krytyczny termin określający utwory rapowe, których
estetyka i brzmienie nawiązywały do muzyki disco-polo.
Jako pierwszy do obiegu publicznego wprowadził go Ten
Typ Mes, wyśmiewający twórczość artystów związanych
z poznańską wytwórnią UMC – Meza, Ascetoholix oraz 18L.
Hip-hopolo charakteryzowało się ludycznym bądź rzewnym
przekazem, nośnymi półamatorskimi refrenami, banalnymi
melodiami i niezbyt skomplikowaną strukturą kompozycji. Dziś tzw. hip-hopolo stanowi odrębny, komercyjny nurt polskiego rapu, jednakże na scenie pojawia się także
rap o miłości, czyli dowód na to, że ambitnie na takie tematy rapować też się da.
Horrorcore
nurt hip-hopu, który powstał w Stanach Zjednoczonych
na początku lat 90. Rapowy odpowiednik death metalu.
Jego protoplastami były formacje Gravediggaz, Insane
Clown Posse, a w kolejnych latach z powodzeniem w takiej
stylistyce sprawdzali się m.in. Ill Bill oraz Necro – twórcy
związani z grupą Non Phixion. Horrorcore przedstawiał
pełne agresji, brutalności, sadyzmu i przemocy teksty,
w których dominowały wątki przestępstw, wyuzdanego
seksu, narkotyków. Towarzyszyły im podkłady, w których
producenci chętnie sięgali po brzmienia gitarowe czy cytaty
z filmów grozy i horrorów.
Instrumental
w hip-hopie używa się tego słowa zamiennie z terminami
bit, produkcja, podkład czy kompozycja. Jest to nagranie,
które raper wykorzystuje jako podstawę muzyczną.
W muzyce popularnej instrumental to z kolei utwór,
w którego nagraniu wykorzystano jedynie instrumenty
muzyczne bądź sample i który nie posiada partii wokalnych.
Label
inaczej wytwórnia płytowa – firma zajmująca się produkcją,
promocją i dystrybucją nagrań muzycznych. W historii
polskiego hip-hopu największą rolę odegrały oficyny
S.P. Records, Asfalt Records, Blend Records i T1-Teraz.
Z kolei niewielki wkład w promocję gatunku i popularyzację rapu miały duże wytwórnie, które od samego początku
wykazywały spory dystans do hip-hopu i nie dostrzegły jego
potencjału komercyjnego w Polsce.
Maxi-singiel
wydawnictwo muzyczne, na które składają się co najmniej
trzy nagrania. Szczególnie popularne były w latach 90., gdy
ukazywały się przede wszystkim na płytach winylowych.
Obecnie rzadko możemy się spotkać z taką formą płyt
wydawanych na nośnikach fizycznych. Na maxi-singlach
często znajdowały się ekskluzywne remiksy oryginalnych
nagrań, ich wersje instrumentalne, a cappella czy też
radiowe – ocenzurowane. Często umieszcza się na nich
również utwory, które nie trafiły ostatecznie na longplay
danego artysty.
MC/emce/emcee
mistrz ceremonii, z ang. Master of Ceremony. W hip-hopie
używa się obecnie tego określenia na wszystkich
raperów,
ale jeszcze w latach 80. i 90. odnosiło się ono przede
wszystkim do tej ich grupy, która sprawdzała się w bitwach
freestylowych czy prowadziła w wymyślny, kreatywny
sposób duże koncerty i imprezy hiphopowe.
Mixtape
wydawnictwo przygotowane przez didżeja, najczęściej
publikowane w nieoficjalnym obiegu. Popularność
mixtape’ów przypadła na lata 80. i 90., a dla wielu słuchaczy była to najlepsza okazja, by zapoznać się znowymi utworami,
remiksami czy utworami, które nigdy nie ukazały się na
regularnych wydawnictwach. Mixtape pozwalał didżejowi
na zaprezentowanie swoich umiejętności i wyobraźni,
chociażby poprzez tworzenie blendów, czyli nałożenie
wokalu a cappella na podkład z innego nagrania. Obecnie
w amerykańskim hip-hopie używa się tego określenia na
płyty z w pełni autorskimi, premierowymi nagraniami,
które trafiły do internetu, a nie do regularnej sprzedaży.
W Stanach Zjednoczonych za wzór uchodziły mixtape’y
przygotowane przez DJ-a Premiera oraz Funkmaster Flexa,
w Polsce wpływ na tę gałąź hip-hopu mieli m.in. DJ 600V
(jako DJ Niewidzialna Ręka), DJ Jan Marian oraz DJ Twister.
New school/nowa szkoła
w amerykańskim hip-hopie to okres, który rozpoczął
się w drugiej połowie lat 80., gdy muzyka rap przestała
być prostym, imprezowym gatunkiem, a zaczęła
nabierać obecnych kształtów. Przejawiało się to bardziej
skomplikowaną warstwą tekstową, szlifowaniem przez
raperów flow, a w warstwie muzycznej wyjściem poza
prosty sampling i brzmienia klawiszy. Na przełomie lat 90.
i XXI wieku jako new school interpretowało się nowy styl
produkcji nagrań, w którym brylowali Timbaland, Swizz
Beatz, Mannie Fresh oraz The Neptunes.
Nielegal
płyta wydana w niezależnym obiegu, bez pomocy wytwórni
płytowej. Nielegalne wydawnictwa mogą być zarówno
bezpłatne, wpuszczone do internetu, jak i sprzedawane
przez artystę za pomocą jego strony i na koncertach
pełnopłatne longplay. Najsłynniejszym polskim nielegalem
jest „WuWuA” Trzyha, a pierwszym nielegalem, który
sprzedał się w ilości pozwalającej ubiegać się o status złotej
płyty „Kilka numerów o czymś” Małpy z 2009 roku. Dziś granica pomiędzy nielegalem jest już zatarta - trudno ocenić, który raper jest mainstreamowy, a który wciąż działa w podziemiu. W 2020 jednym z najbardziej rozpoznawalnych podziemnych raperów jest
Ebro, który na scenie hip-hopowej działa już od 2008 roku - w pełni nielegalnie, czyli bez oficjalnego wydawnictwa na koncie.
Nu beats
młody nurt muzyczny na pograniczu elektroniki oraz
instrumentalnego hip-hopu. Twórcy nagrywający podkłady
w stylistyce nu beats są przeciwni wpisywaniu ich w określone
ramy gatunkowe, przede wszystkim ze względu na mnogość
inspiracji i muzycznych odniesień w ich utworach. Flagowymi
artystami nurtu nu beats są Flying Lotus, Nosaj Thing,
a w Polsce m.in. Teielte i Minoo.
Old school/stara szkoła
pierwszy istotny okres w rozwoju i popularyzacji muzyki
rapowej. Najczęściej w ten sposób określa się lata 1979-1984.
Artyści, którzy wówczas nagrywali i zyskiwali rozgłos, czyli
m.in. The Sugarhill Gang, Grandmaster Flash oraz Kurtis Blow,
skupiali się przede wszystkim na pozytywnych nagraniach,
mających rozkręcać imprezy. Technika rapowania nie była
specjalnie skomplikowana, a podkłady wyróżniały się prostotą,
jako spuścizna po erze funku i disco.
OLiS
zainaugurowana w październiku 2000 Oficjalna Lista
Sprzedaży Związku Producentów Audio Video (ZPAV). Obejmuje
pięćdziesiąt najlepiej sprzedających się w tygodniowym
okresie wydawnictw muzycznych wPolsce. Zestawienie opiera
się danych uzyskanych z ponad 230 punktów sprzedaży, wśród
których prym wiodą popularne sieci Empik, Media Markt
i Saturn, a także sprzedaż plików mp3 w oficjalnym obiegu.
P-funk
awangardowa odmiana muzyki funk wyodrębniona przez
George’a Clintona i jego zespół Parliament w 1975 roku
wraz z płytą „Mothership Connection”. Nosi znamiona
zarówno stylu życia, jak i religii. Jak zauważa dziennikarz
Rafał Księżyk, Clinton zbiera „wszystko, co było pod ręką:
uliczny slang, styl alfonsów i ćpuńskie wglądy, kościelny
gospel, psychodelię, hard rock, mainstreamowy soul, echa
wojskowych marszów, rytmów latino i futurystyczną
elektronikę, świat seriali science fiction i komiksów.
Przepisuje historę, parodiuje kanony, zarówno kanony
białej Ameryki, jak i klisze z hitów R&B, wygrywa
dwuznaczności słów”. W ten sposób tworzy się „popmitologia” i ogromne źródło inspiracji dla hiphopowych
twórców: m.in. MC Hammera, Digital Underground,
Dr.Dre wraz z N.W.A. i De La Soul, ale też naszego Sfondu
Sqnksa.
Platynowa/złota płyta
wyróżnienie przyznawane za sprzedaż określonej liczby
albumów muzycznych. W każdym kraju próg potrzebny
do uzyskania tej nagrody jest inny. Pierwsze tego typu
odznaczenia przyznano w Stanach Zjednoczonych w 1958
roku, gdy za milion sprzedanych nośników artysta
otrzymywał Złotą Płytę. Polskie płyty, aby móc się ubiegać
o wyróżnienie, muszą osiągnąć sprzedaż 30 tysięcy sztuk
(Platynowa Płyta) oraz 15 tysięcy (Złota Płyta).
Posse cut
utwór, w którym udziela się przynajmniej czterech
niezwiązanych ze sobą formalnie artystów, rapujących na
określony temat. Za najważniejsze w historii hip-hopu posse
cuty uważa się „The Symphony”, gdzie swoje wersy wykonali
Marley Marl, Masta Ace, Craig G, Kool G Rap i Big Daddy
Kane oraz „Scenario”, do którego wykonania A Tribe Called
Quest zaprosili grupę Leaders of the New School. W Polsce
pierwszymi ido dziś szanowanymi posse cuts są „Język polski”
Wzgóra Ya-Pa 3 i Kalibra 44 oraz utwór „Wspólna scena”.
Propsy
wyrazy należnego szacunku. Tłumaczenie amerykańskiego
„propers”, będącego dla odmiany skrótem od „proper
respect”. Pojęcie spopularyzowali raperzy w latach 80.,
ale można je znaleźć dużo wcześniej, choćby w słynnym
Respect, napisanym przez Otisa Reddinga w latach 60.,
a wykonanym przez m.in. Arethę Franklin.
Punchline
wyjątkowo celny wers będący błyskotliwym skojarzeniem
bądź metaforą. W hip-hopie umiejętność posługiwania się
punchline’ami stanowi jedną z najważniejszych zalet rapera.
Rap (jako muzyka)
element kultury hiphopowej. Gatunek muzyczny, którego
nazwa często używana jest na zmianę z terminem
hip hop. Narodził się w latach 70. XX wieku w Stanach
Zjednoczonych. Początkowo tworzony był tylko przez
czarnoskórych artystów. Na utwory rapowe składają się
podkłady muzyczne, teksty wykonywane przez MC oraz
bardzo często skrecze oraz cuty, za które odpowiada didżej.
Jako element rapu część fachowców wskazuje też beatbox.
Rap uliczny / ciemna strona / hardcore – nurt rapu, w którym
dominującą rolę odgrywa szczery przekaz będący swoistą
formą relacji z wydarzeń dziejących się w biednych,
pogrążonych w przemocy i braku perspektyw dla młodych
ludzi osiedlach. Ich muzyczną ilustracją są najczęściej
mroczne podkłady wykorzystujące sample z muzyki
klasycznej. Inspiracją dla polskich artystów obracających
się w stylistyce hardcore’u i rapu ulicznego są przede
wszystkim twórcy z nowojorskiej dzielnicy Queensbridge
(Mobb Deep, Nas, Cormega) oraz reprezentanci francuskiej
sceny rapowej.
Polski rap narodził się zdecydowanie później.
Raper
artysta wykonujący muzykę rap. Przyjęło się, że powinien
być autorem swoich tekstów. U raperów szczególnie ceni się
dobór słów, treść, płynność rapowania, operowanie głosem
na wiele sposobów. Fani klasycznego hip-hopu cenili też
u raperów umiejętność freestyle’u.
Remix
utwór muzyczny będący autorską, producencką
interpretacją wykorzystującą ślady oryginału. Od coveru
odróżnia go pełna dowolność i kreatywność, dzięki której
często remiksy nadają określonemu utworowi zupełnie
nowe brzmienie.
Sampler/Sample/samplowanie
elektroniczny, klawiszowy instrument muzyczny, odgrywający
wcześniej nagrane próbki dźwięków (sample) instrumentów
akustycznych oraz innych dźwięków – nie tylko muzycznych.
Producenci do samplowania wykorzystują również fragmenty
filmów, programów telewizyjnych lub zarejestrowanych
przez siebie dźwięków, takich jak np. odgłosy pracy sprzętów
codziennego użytku.
Scratch/skrecz
dźwięk wywoływany przez odpowiednie „drapanie” przez
didżeja płyty winylowej za pomocą igły gramofonu. Skrecze
są podstawą turntablizmu. Ich wynalazcą był Amerykanin
Grand Wizard Theodore. Wyróżniamy ponad dziesięć różnych
rodzajów skreczów, a ten element sztuki didżejskiej stopniowo
przenikał z rapu również do innych gatunków muzycznych.
Podstawowe rodzaje tej sztuki to tzw. baby scratch, scribble
scratch i transform scratch.
Soul
gatunek „czarnych” brzmień wywodzący się z rhythm and
bluesa. Za jego pionierów uważa się m.in. Jamesa Browna,
Slya Stone’a i Raya Charlesa, a do popularyzacji przyczyniła
się w głównej mierze działalność założonej w Detroit
w 1959 roku wytwórni Motown Records. W muzyce soulowej
ogromne znaczenie odgrywają emocje twórcy, jego wrażliwość.
Nagrania w większości wykorzystują bogate instrumentarium.
Tagi, srebra, pociągi, jardy
terminy ze świata graffiti. Tag jest podpisem grafficiarza
(writera), który może być wykonany zarówno sprayem, jak
i markerem. Srebro to często malowane w pośpiechu graffiti,
ze srebrnoszarym, chromowym wypełnieniem. Pociągi
stanowią dla writerów idealny cel, bowiem ich twórczość może
tym samym pojechać w świat – pokrywane farbą są całe składy
(wholetrainy), wagony (wholetrain), pracę maluje się pod
oknem (panel). Gdy pociągi są nieużywane, stoją na jardach.
Trap
jeden z podgatunków hip-hopu, który zrodził się na początku
pierwszej dekady XXI wieku na Południu USA. Łączy elementy
imprezowego hip-hopu i brzmień klubowych. Wyróżnia się
agresywnym, wykorzystującym basy i klawisze brzmieniu,
którego idealnym źródłem jest automat Roland TR-808. Trap
niósł sobą siłę, którą amerykańscy dziennikarze muzyczni
odnosili do życiowej pewności siebie i cwaniactwa handlarzy
narkotyków.
Trip hop
nurt muzyczny, który narodził się w Anglii na początku
lat 90. Za jego protoplastów uważa się grupę Massive
Attack, której album „Blue Lines” z 1991 roku magazyn
„Mixmag” nazwał „hip-hopem na kwasie”. Wyróżnia się
wolnym tempem i melancholijnym, smutnym, często wręcz
mrocznym klimatem oraz wykorzystaniem kobiecych
wokali. Obecność rapera jest możliwa, acz niekonieczna.
W treści oczekiwać należy abstrakcji, poetyki snu.
Trueschool
potoczne określenie rapu, w którym twórcy zwracają uwagę
głównie na pozytywny przekaz, dbają o pamięć o korzeniach
gatunku, przykładają dużą wagę do techniki rapowania.
Wkwestii muzycznej nagrania trueschoolowe opierają się na
samplowanych bitach, w których producenci wykorzystują
pętle z utworów jazzowych, funkowych i soulowych.
Turntablizm
sztuka kreatywnego wykorzystywania gramofonów
i miksera, w której wyspecjalizowała się grupa
didżejów i producentów muzycznych. Nazwę wymyślił
W 25
i spopularyzował w 1995 roku DJ Babu, dążąc tym samym
do odróżnienia profesji didżeja jako osoby, która ogranicza
się do puszczania płyt, od twórców stawiających na
skrecze, cuty oraz tworzenie praktycznie nowych nagrań na
podstawie dwóch innych utworów puszczanych na adapterach.
Underground/podziemie
określenie używane w stosunku do artystów, którzy nie
wydali jeszcze oficjalnej płyty albo związali się kontraktem
z niezależnymi wytwórniami. Najczęściej dotyczy twórców,
którzy w swojej muzyce stawiają na bezkompromisowy
przekaz inie chcą być zdani na kogokolwiek wpodejmowaniu
ważnych dla artystycznego wizerunku decyzji.
Winyl
płyta gramofonowa; płyta analogowa. Wykonywane są
z różnych materiałów, najczęściej z ebonitu, szelaku lub
polichlorku winylu. Jest to okrągła płyta o średnicy do
30 cm z zapisanym spiralnie, w postaci rowka, analogowym
nagraniem dźwiękowym. Był to najważniejszy nośnik
dystrybucji muzyki od końca wieku XIX do lat 80. wieku XX.
Do ich odbioru potrzebny jest gramofon.
Writer
człowiek praktykujący sztukę graffiti, jeden z czterech
(obok breakdance’u, didżeingu i emceeingu) elementów
kultury hiphopowej.
Zachodnie Wybrzeże
Region geograficzny na zachodnim wybrzeżu Stanów
Zjednoczonych. W jego skład wchodzą stany Kalifornia,
Oregon i Waszyngton. Dla hip-hopu szczególne znaczenie
miał ten pierwszy. Najważniejszymi dla popularyzacji rapu
twórcami z tych rejonów USA byli m.in. grupa N.W.A., Snoop
Dogg, E-40 oraz Ice T.
Złota era /golden era
umowny termin określający pierwszą połowę lat 90.
w amerykańskim hip-hopie. W zdecydowanej większości
odnosi się to do płyt artystów ze Wschodniego Wybrzeża
(m.in. Nas, Notorious B.I.G., Wu-Tang Clan, A Tribe Called
Quest), ponieważ twórcy z Kalifornii i okolic wydali w tym
czasie mniej klasycznych albumów, do dziś kojarzonych
przez masowe audytorium.
